Setembro. Inicio do novo curso académico. Chega temperá á aula. Senta na primeira bancada. Na súa cabeza, as expectativas de todo aquel que inicia a súa carreira universitaria. Aos poucos vai chegando o resto dos seus compañeiros. Finalmente, aparece o Director do centro para saudar ao alumnado que comeza a súa singradura.
Sorpresa. O Director saca un folio da súa carteira e comeza a nomear a todos os alumnos e alumnas, un a un. Pero algo raro percíbese, non os nomea por orde alfabética, nin polo seu número de expediente. A orde elixida parecería mesmo aleatoria para alguén non informado, pero non é así.
O Director ten moi claro o criterio escollido para ordenar aos seus pupilos. O posto que ocupen será aquel que se merezan tendo en conta, unicamente, o rango social e a riqueza dos seus pais.
O anterior pode soar a fabulación, pero estamos a falar do sistema que imperaba nas prestixiosas universidades de Harvard e Yale ata finais do século XVIII.
Século XXI. Deamos unha ollada ao mundo. Non se necesitan grandes dotes de observación para ver como nos titulares de prensa, nas noticias de radio e televisión, cada vez cóanse máis personaxes ao redor do poder político. O seu único mérito, como no modelo Harvard-Yale de hai pouco máis de douscentos anos, devén do seu rango social e da súa riqueza, conformando o poder real dunha democracia que parece agonizar. Multimillonarios. Verdadeiros reis. Donos dos medios de comunicación de masas, das redes sociais, das grandes tecnolóxicas. Ditadores de opinión. Plutócratas. Musk, Bezos, Zuckerberg… e unha pléiade de acólitos.
A ordenación por orde alfabética non ten demasiada antigüidade na historia da humanidade. Como nos sinala Edward Dolnick no seu libro «A escritura dos deuses»: “a gran vantaxe do orde alfabética -que pon todas as palabras en pé de igualdade- considerouse un profundo inconveniente. Un plebeyo podía ir diante dun rei!”.
Nesa obra, Dolnick nárranos a gran aventura de como se descifrou a pedra de Rosetta e, por extensión, a escritura xeroglífica exipcia. As andanzas de Thomas Young e Jean-François Champollion atravesan un libro salpicado de anécdotas que conseguen que unha historia complexa léase con pracer e paixón.
O fin da democracia alfabética, a que iguala todas as palabras, poida que non estea tan lonxe. Talvez non nos deamos conta e ocórranos como a aquel personaxe de Hemingway en «Festa», a quen, cando lle preguntaron como se arruinara, contestou aquilo de: “De dúas formas: aos poucos e de súpeto”.
Se é así, talvez non quede outra que seguir o consello que Dolnick recolle dun vello tratado do ano 2400 a.C. que aconsella como levarse ben co xefe: “Se es invitado á mesa de alguén máis importante que ti, ri cando el ría. Iso compracerá o seu corazón e canto fagas resultaralle aceptable”.
Permítanme aventurar que o flamante Secretario Xeral da OTAN, Mark Rutte, leu con aproveitamento ese tratado.
Ilustración: diseño do autor realizado con apoio de IA xenerativa.
