A cita completa é: «Und willst du nicht mein Bruder sein, so schlag’ ich dir dean Schädel ein», atribuída xeralmente a Bernhard von Bülow, pronunciada no Reichstag a finais do século XIX, e cuxo significado é o seguinte: “E se non queres ser o meu irmán, partireiche a cabeza”.
Von Bülow foi chanceler do Imperio alemán entre 1900 e 1909, baixo o reinado de Guillermo II, e pode considerarse un dos principais arquitectos da Weltpolitik, a política imperialista da Alemaña do káiser.
Para Von Bülow, Alemaña tiña que escoller entre ser “o martelo ou o yunque”: ou Alemaña golpeaba ou sería golpeada. Obviamente, escolleu ser o martelo e promoveu un gran rearmamento, especialmente naval, que deu paso a unha política exterior imperialista que poderiamos resumir do seguinte modo: ou úneste a nós e aceptas o noso liderado, ou atente ás consecuencias.
A Weltpolitik contrastaba coa política exterior da época de Bismarck, o seu antecesor, quen tratara de construír unha Alemaña apoiada nun sistema de alianzas e equilibrios de poder baseados en intereses mutuos. Von Bülow, pola contra, movíase baixo o principio de “ou estás comigo ou es o meu inimigo”.
Hoxe en día vemos en Donald Trump un fiel eco de Von Bülow. O seu estilo de negociación coercitivo, o seu desprezo polas institucións multilaterais e o uso da forza económica como ferramenta case única para lograr os seus intereses convérteno nun discípulo avantaxado daquela Weltpolitik. Se Von Bülow ameazaba con canóns, Trump faio con aranceis e rupturas de tratados, pero o espírito é o mesmo: ou úneste á miña visión ou apártote do camiño. E, por se houbese lugar a dúbidas, exhibe o seu poderío militar.
A historia dinos que, en contra do que pretendía Von Bülow, a resposta á Weltpolitik foi, entre outros factores, a creación do Tripla Entente: Francia, Inglaterra e Rusia uníronse para facer fronte á ameaza existencial que representaban as agresivas políticas da Alemaña do káiser. O chanceler alemán nunca creu posible esa unión, e ese foi o seu gran erro. Trump tamén pretende unha Europa dividida; esperemos non darlle a razón.
A resposta da Unión Europea, á que habería que engadir a de Reino Unido e Canadá, entre outros países, parece aínda demasiado débil. Conviría aprender da historia e dar un paso á fronte con maior firmeza, capaz de evitar os males maiores aos que poden conducirnos as políticas de Trump.
